Qidalanma piramidası nədir?

Yağ, şəkər, dənli bitkilər, ət, süd, meyvə, tərəvəz – orqanizmimizin bu qidalara ehtiyacı var. Qidalanmamızda çox vacib olan bu qidalar öz aralarında da müəyyən bir qaydaya sahibdir. Belə ki, bu qayda qidalanma piramidası adlanır və dörd qidalanma qrupuna bölünür.

Bəs qidalanma piramidası nədir?

Qidalanma piramidası qida qruplarının ideal qəbul etmə miqdarına fikir verən və sağlam qidalanmaya məqsədli şəkildə addımlamaq üçün yaradılmışdır. Onların bir piramida şəklində göstərilməsinin məqsədi əslində insanları sağlam qidalanmaya bizi fikir olaraq hazırlamaqdır. Nəticədə də qida qruplarının miqdarını və vacibliyini elmi cəhətdən düzgün şəkildə öyrənib, onu öz üzərimizdə tətbiq edirik.

Daha çox dənli bitki, daha az yağ

Qidalanma piramidası məntiqi cəhətdən çox asandır. Piramidanın ən aşağı hissəsində yer alan qida qrupu gündəlik qəbul etməyi planlaşdırdığınız qidaların içərisində ən çox yeməli olduqlarınızdan ibarətdir. Ən yuxarıdakı qrupda isə ən az miqdarda  qəbul edəcəyiniz qidalar yerləşir. Piramidanın ən aşağı hissəsini dənli bitkilər qrupu müəyyənləşdirərkən, üst hissələrə çıxdıqca sıra ilə vitamin və mineral qaynaqları olan tərəvəz və meyvələr, zülallar, ən yuxarıda isə az qəbul etməli olduğunuz yağ və şəkərlər yerləşir.

Əsas enerji mənbəyi dənli bitkilərdir

Qidalanma piramidasının aşağı hissəsində yerləşən dənli bitkilər əsas enerji qaynağımız olan karbohidratlar, B qrupu vitaminləri və liflə orqanizmimizi təmin edir. Bu qrupa daxil olan qidalara çörək, makaron, bulqur, düyü, qarğıdalı kimi dənli bitkilər və bu bitkilərdən hazırlanan qidalar daxildir. Həmin bu qrupdan qidalar seçərkən düyü əvəzinə bulqur, makaron yerinə tam dənli yaxud da kəpəkli makarona üstünlük verin. Gündəlik qəbul edilməsi vacib olan dənli bitki qəbulu 6-11 porsiyadır. Amma bu miqdar insanların çəkisi, boyu, genetik xüsusiyyəti və fiziki aktivliyindən də aslı olaraq dəyişir.

Gündə 2 ədəd meyvə, 3 ədəd tərəvəz yeyin

Dənli bitki qrupundan sonra ən çox qəbul etməyimiz vacib olan isə meyvə və tərəvəzlərdir. Meyvə və tərəvəzlər metabolizmanın qoruyucuları olan vitamin, mineral və bir çox antioksidan təsiri bağışlayan aktiv maddələri özündə birləşdirir. Eyni zamanda da tam dənli bitkilər qrupu kimi orqanizmimizi liflə təmin edir, həm qan şəkərini balanslaşdıramağa kömək edir, həm də ki, bağırsaqların sağlamlığını qoruyur. Gündəlik olaraq məsləhət olunan meyvə-tərəvəzin miqdarı 5 porsiyadır. Bunun ikisi meyvə, üçü isə tərəvəz olmalıdır. 

Zülal üçün ehtiyacımız olanlar

Piramidanın üçüncü mərtəbəsində isə ət, yumurta, quru paxlakimilər, süd və süd məhsulları durur. Və orqanizmimizə lazım olan zülalın yolu məhz bu qrupdan keçir. Süd və süd məhsulları zülalı orqanizmimizə verərkən, kalsium, fosfor kimi sümüyə və dişlərə faydalı olan minerallarla da təmin edir. Ət, toyuq və yumurta ilə isə B12 vitaminini, minerallardan isə dəmiri orqanizmimiz qəbul edir. Ət qrupunun ən vacib vitamini olan Omega3 isə balıq qəbul etdiyimizdə orqanizmimizə yayılır. Ümumi qidalanma planınımızda həftədə 2-3 gün balıq, 2 gün qırmızı ət, digər günlərdə isə toyuq və ya hind quşu kimi ağ ət qəbul etsəniz zülala olan ehtiyacınızı balanslaşdırarsınız. Yumurta isə ən keyfiyyətli zülal olduğundan hər səhər yeməyinizdə mütləq qəbul edilməlidir.

Bəs şəkər qəbul etməyə məcburuqmu?

Qidalanma piramidasında bütün qidalar arasında ən az qəbul etməyimiz lazım olan qidalar şəkər və yağdır. Şəkəri heç qəbul etməsək də olar amma yağ az miqdarda da olsa rasionumuzda olmalıdır. Bəs niyə görə yağı az qəbul etməliyik? Yeməklərdə istifadə edilən yağlar, süd məhsullarının özündəki yağlar, ət, toyuq və balığın öz yağı, qoz və badam kimi çərəzlərin də öz yağı olur ki, bunlar bizə yetərlidir. Bunun üçün də qəbul edəcəyimiz yağ miqdarını düzgün hesablamaqdan ötrü süd və süd məhsullarının daha az yağlı olanlarına üstünlük verməli, omega üçün həftədə 2-3 dəfə balıq yeməli, çərəz isə az qəbul edilməli, qidaları qızartmadan qaynadılmış və ya sobada bişirilmiş halda yeyin.